İş Hukuku ve İş Sağlığı ve Güvenliği Hukuku Açısından Asıl İşveren Alt İşveren İlişkisi

Paylaşım

İŞ HUKUKU VE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ HUKUKU AÇISINDAN ALT İŞVERENLİK

İşyeri asıl işin yapıldığı yerler ile işyerlerinden sayılan yerlerin birlikte bir bütün oluşturduğu bir iş hukuku tanımıdır. İşyerinde mevzuatımız gereği asıl iş ve bölümleri ve yardımcı işler olmak üzere iki türlü iş bulunur. İşverenin tüm bu işleri kendisi yapabilir ancak bazı durumlarda asıl işinin bir bölümünü yada yardımcı işlerin yapımını çeşitli nedenlerden dolayı başka bir işverene bırakması mümkündür. Ekonomik nedenler ve işverenin özel uzmanlık gerektiren alanlarda personel istihdamı yerine bunu başka ve uzman bir kuruluş eliyle yapma düşüncesi ile daha ekonomik, sorunsuz ve sürekli istihdam anlayışı ön plana çıkmıştır.

  1. Alt İşverenlik İlişkisi

Bir işverenden işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişki alt işverenlik ilişkisi olarak adlandırılır. Alt İşverenlik Yönetmelik uyarınca bu ilişkinin yazılı olarak yapılması gerekmektedir.

  1. Alt İşverenlik Sözleşmesi

Alt işveren asıl işverenden aldığı işe dair işyerinin tescili bağlamında, asıl işverenden yazılı alt işverenlik sözleşmesi alması ve bunu tescil için ilgili makama sunması gerekmektedir. Sözleşmesinin noter vb. yerden yapılması zorunluluğu yoktur adi/basit yazılı bir şekilde olabilmektedir.  Sözleşme aşağıda belirtilen konuları içemelidir.

  • Asıl İşveren ve Alt İşverenin tüzel kişi yada tüzel kişi olmayan kurum ve kuruluş olması halinde, işveren vekillerinin adı,soyadı ve adresi,
  • İşyerinde yürütülen asıl işin ne olduğu,
  • Alt işverene asıl işin bir bölümü veriliyor ise; verilen işin işletmenin ve işin gereği ile teknolojik sebeplerle uzmanlık gerektirme koşuluna ilişkin teknik açıklama,
  • Taraflarca öngörülmüş ise , işin başlama ve bitiş tarihi,
  • Alt işverenin faaliyetlerini işyerinin hangi bölümünde gerçekleştireceği,
  • Asıl işverenin alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden,alt işveren ile beraber sorumlu olacağı,
  • Alt işverenlik sözleşmesinin yapılmasından önce asıl işveren tarafından çalıştırılan işçilerin alt işveren tarafından işe alınması halinde, bu işçilerin haklarının kısıtlanamayacağı,
  • Alt işverene verilen işin taraflar açısından yürütülme esasları,
  • Sözleşme bitiminde asıl işveren veya vekili ile alt işveren veya vekilinin imzası,

Bulunmalıdır.

  1. Alt İşverenlik İlişkisinin Tarafları
  • Asıl İşveren

Kendisine ait işyeri olup da burada yürüttüğü yardımcı işlerde veya belirli gerekçelerle asıl işin bir bölümünde kendi işçileriyle yapmak üzere başka bir işverene iş verene asıl işveren denir.

  • Alt İşveren

Bir işverenden işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren alt işveren olarak adlandırılır.

  • Alt İşveren İşçileri

Alt işveren işçileri aslında asıl ve alt işveren arasında alt işverenlik sözleşmesinin tarafı değildir ve asıl işverene karşı, bu sözleşme bağlamında bir yüküm altına girmezler. Fakat yasal ve geçerli bir alt işverenliğin oluşabilmesi için, alt işverenin asıl işverenden aldığı işi bizzat kendisi yapmayıp, kendisine tabi personele-işçilere yaptırması gerekir. Alt işverenle arasındaki iş sözleşmesinin, seçilen duruma göre belirli veya belirsiz süreli, tam yahut kısmi süreli olması mümkündür.

  1. Asıl İşverenin Alt İşverenin İşçilerine karşı sorumluluğu

Yasa koyucu alt işveren işçilerinin işçilik haklarından onların gerçek işvereni olan alt işverenin yanında asıl işverenin de sorumlu olduğunu belirtmektedir. “… asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur” (İş. K.2/6)

Buradaki sorumluluk herşeyden evvel ilgili alt işveren işçisine veya mirasçılarına karşı hukuki sorumluluk olup, onlar dışında örneğin devlete (ÇSGB) karşı değildir. Asıl işverenden alınan  bu işte hak kazanılmak koşuluyla ücret, ücret eki olarak prim, yıllık ücretli izin, tatil ve fazla çalışma ücreti, ayrımcılık tazminatı, bireysel veya toplu iş sözleşmesinden doğan ikramiye, izin harçlığı vs. hatta ihbar/kıdem ve kötü niyet tazminatı bile sorumluluk kapsamında düşünülmelidir.  İşe iade üzerine alt işveren işçiyi işe başlatmadığında iş güvencesi tazminatından ve ayrıca boştaki süre ücretinden alt işveren ile beraber sorumlu olduğu kabul edilir.

  1. İş Sağlığı ve Güvenliği açısından sorumluluklar

5.1. İSG anlamında bağımsız işyeri niteliği;

Geçerli bir asıl işveren alt işveren ilişkisinde alt işveren ayrı bir işveren ve onun asıl işverenden aldığı işleri yürüttüğü yerler ise onun bağımsız bir işyeri sayılacaktır.

5.2. İşyerinin girdiği tehlike sınıfı bakımından;

Alt işverene verilen işin yapıldığı alt işveren işyeri için de işyeri tehlike sınıfının asıl işverenin işyerinden ve varsa diğer alt işverenlerin işyerlerinden ayrı, bağımsız olarak tespiti gerekebilir.  Somut olarak o alt işveren işyerinde yapılan asıl işe bakılarak saptanır. Yardımcı işlerde asıl işin tehlike sınıfına dahil sayılır.

5.3. İşyerlerinde risk değerlendirmesi bakımından;

Risk değerlendirmesi yapmak yada yaptırmak işverenlere verilen bir görevdir ve bu bağlamda hem alt işverenin hemde asıl işverenin ayrı ayrı gerçekleştirmesi gerekir. Ancak onun bir kısım işi alıp kendi personeliyle yürüttüğü yerlerin aslında asıl işverenin genel işyeri/iş organizasyonu içinde yer aldığı düşünülünce, asıl işverenin alt işverene verdiği işlerde iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili bağlantısı ve bilgisinin olabileceği açıktır.  Bir işyerinde kaç alt işveren olursa olsun her bir alt işverenin kendi personeliyle yürüttüğü/üstlendiği iş için bizzat kendisinin risk değerlendirmesi yapma yükümlülüğü vardır. Kendi işyeri için ayrı risk değerlendirmesi yapmak/yaptırmak isteyen alt işverenin asıl işverenin sorumlu olduğu alanlara yönelik olarak bazı bilgi ve belgelere ihtiyaç duyması doğaldır. Bu tür durumlarda bu tür bilgi ve belgelerin asıl işverence sağlanması gerekir.

Sahip olduğu ve yürüttüğü işleri bölerek alt işverenlere veren asıl işverenin aslında bu işlerin ve işyerlerinin gerçek sahibi olduğu, neticede onların da kendi işyerlerinin coğrafi alanında bulunduğu , yapılan/yapılmayan/eksik veya yanlış yapılan risk değerlendirmesinin neticede kendisine ait alanları da etkileyebileceği dikkatten kaçmamalıdır. Bu yüzden asıl işverenin , alt işverenlerce yürütülen risk değerlendirme çalışmalarını hem koordine etmesi hemde denetlemesi beklenir. Risk değerlendirmesi yönetmeliği bu konuda asıl işverene hem yetki hemde sorumluluk vermiştir. Ancak bu yetki ve sorumluluk asıl işverenin alt işverenin çalıştığı yerlerde bizzat kendilerinin risk değerlendirmesi yapması gibi bir yetki ve sorumluluğu kapsamaz.

Alt işverenin kendi yürüttüğü iş ve işyeri ile ilgili olarak yaptığı/yaptırdığı risk değerlendirmesinin bir örneğini asıl işverene vermesi gerekir. Asıl işverenin ise alt işverenlere ait bu çalışmaları kendi işyerine yönelik risk değerlendirmesi ile bütünleştirip risk kontrol tedbirlerinin uygulanıp uygulanmadığını izlemesi/denetlemesi ve varsa uygunsuzlukların giderimini sağlaması gerekir.

5.4. Çalışan sayısı bakımından;

Mevcut yasal düzenlemeler incelendiğinde asıl ve alt işvenin hem birbirlerine hemde alt işverenlerin birbirlerine karşı bağımsız işverenlik konumu ve bağımsız işyerinin bulunmasından hareket edilmesi gerekir.  Bu durumun tek istisnası iş sağlığı ve güvenliği kurulu oluşturulması ile ilgilidir.

5.5. İş sağlığı ve güvenliği kurulu oluşturma bakımından

Eğer hem asıl işveren hemde alt işverenin işyerinde ayrı ayrı olmak üzere çalışan sayısı en az 50  ise ; asıl işverenin ayrı ve alt işverenin ayrı kurul kurması gerekir. Kurul kararlarının uygulanması noktasındaki koordinasyonun asıl işveren tarafından sağlanması gerekir.

Asıl işverenin çalışan sayısı 50 yi aşmakta ve hiçbir alt işverenin çalışan sayısı 50 ye ulaşmıyor ise kurul sadece asıl işven işyerinde oluşturulmalıdır. Ancak alt işveren asıl işveren tarafından oluşturulan bu kurulu koordinasyonun sağlanması amacıyla yetkili temsilci ataması gereklidir. Ancak atanan bu yetkili(ler) için kurulda karar mekanizmasında oy kullanması ile ilgili bir durumdan bahsedilmemektedir.

Asıl işverenin çalışan sayısını 50 nin altında iken alt işverenin çalışan sayısının 50 veya daha fazla olduğu durumlarda bu kez kurul sadece altişveren işyerinde oluşturulur. Ancak asıl işverenin bu kurula yetkili bir temsilci ataması gerekmektedir.

Hem asıl işverenin hemde alt işverenlerin çalışan sayısı ayrı ayrı en az 50 yi sağlamıyor ise ama birlikte düşünüldüğünde sayı 50 ve üzeri ise ortak bir kurul oluşturulur. Bu ortak kurulun koordinasyonu asıl işveren tarafından yapılır.

5.6. İş sağlığı ve güvenliği hizmetleri yönünden;

Mevzuatımıza göre işyerinde iş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunmak ve bu bağlamda isg profesyonelleri görevlendirmek işverene ve dolayısıyla her bir alt işverene düşen bir yükümlülüktür.

5.7. Alt işveren çalışanları eğitimleri bakımından;

Alt işveren çalışanlarının eğitimlerinden asıl işverenin alt işveren ile beraber sorumlu olduğu görülmektedir. Bu durumda eğitimlerin koordineli olarak yürütülmesi işleyiş açısından uygun olacaktır.

5.8. Çalışan temsilcisi atanması bakımından ;

Hem asıl işveren hemde alt işveren ayrı işyeri sayıldıklarından birbirinden bağımsız olarak çalışan temsilcilerini seçmek zorundadır.

 

Referans :

İş Kanunu ve İlgili Yönetmelikler

İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve İlgili Yönetmelikler

İş ve Sosyal Güvenlik Hukukunda Alt İşverenlik , E. Akyiğit, 2. Baskı

Paylaşım

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir